ส่งท้ายปีเก่าต้อนรับปีใหม่กันด้วยบทความสบายๆ อ่านง่ายๆ เพื่อนำไปใช้งานกันจริงๆ โดยเฉพาะช่วงนี้เป็นฤดูการท่องเที่ยว วันหยุดปีใหม่ยาวๆ อย่างนี้หลายท่านก็เดินทางไปต่างจังหวัด พาครอบครัวไปเที่ยว

ก็ถือเป็นของขวัญปีใหม่สำหรับเพื่อนนักอ่านที่รักการถ่ายภาพทุกท่าน อ่านบทความนี้จบแล้วก็อย่าลืมนำไปทดลองใช้ตอนไปเที่ยวนะครับ การจัดองค์ประกอบภาพจะช่วยให้ภาพที่เราถ่ายออกมาดูดีขึ้นแน่นอน

การถ่ายรูปให้สวย ประกอบไปด้วยปัจจัยหลายด้าน และสิ่งที่สำคัญมากที่จะทำให้การเริ่มต้นถ่ายรูปของมือใหม่ได้ผลลัพท์ที่น่าพึงพอใจคือ "การจัดองค์ประกอบภาพ" ความหมายของการจัดองค์ประกอบภาพก็คือการตั้งใจจัดวางวัตถุในกรอบที่เราจะถ่ายให้มีศิลปะ เป็นการจัดวางภาพอย่างตั้งใจ ไม่ใช่แค่ยกกล้องขึ้นมาแล้วถ่ายรูปทันที อย่างนั้นโอกาสได้ภาพสวยก็ขึ้นอยู่กับความบังเอิญเท่านั้น แต่ถ้าคุณผู้อ่านเรียนรู้ที่จะจัดองค์ประกอบภาพ รูปที่สวยก็จะเป็นการสวยอย่างตั้งใจ สวยด้วยมือท่านจริงๆ

การจัดองค์ประกอบภาพเบื้องต้น มีหลักการให้เราเลือกใช้อยู่หลายรูปแบบ ผมจะไม่อธิบายมากความ แต่จะให้ดูรูปประกอบและอธิบายเหตุผลที่ถ่ายรูปเหล่านี้มา เพื่อให้คุณผู้อ่านได้เห็นภาพและรับรู้ถึงเหตุผลที่ผมจัดองค์ประกอบภาพในลักษณะต่างๆ นี้ 

จุดสนใจ (Center of interest)

เป็นการจัดองค์ประกอบภาพที่ง่ายที่สุด ใช้ได้ผลที่สุด และเป็นหลักการที่ควรใช้ทุกครั้งในการถ่ายภาพ ไม่ว่าจะเป็นการถ่ายรูปครอบครัว การถ่ายภาพคน ถ่ายภาพธรรมชาติ วิวทิวทัศน์ คุณผู้อ่านจำเป็นต้องเลือกจุดสนใจในภาพให้เป็นตัวเอก ซึ่งก็อาจเป็นรูปนางแบบ หรือรูปภูเขาที่โดดเด่น ถ้าภาพไม่มีจุดสนใจอยู่เลย ก็จะทำให้ภาพขาดความน่าสนใจ ผู้ชมจะรู้สึกได้ว่าภาพนี้เขาต้องการสื่อถึงอะไรนะ จุดสนใจอาจเป็นวัตถุ อาจเป็นสีสัน อาจเป็นอารมณ์ของภาพ ซึ่งเป็นเรื่องของการวางจุดสนใจในระดับสูงขึ้นไปอีก ก่อนที่จะก้าวไปถึงขั้นนั้น ขอให้คุณผู้อ่านจำหลักการง่ายๆ ในการวางจุดสนใจ "จุดสนใจในภาพต้องดูง่าย ผู้ชมเห็นแล้วเข้าใจได้ทันทีว่าเราต้องการสื่อถึงอะไร" หลักการวางจุดสนใจ เป็นองค์ประกอบหนึ่งที่ใช้ร่วมกับการจัดองค์ประกอบภาพอื่นๆ จุดประสงค์ก็คือทำอย่างไรให้สิ่งที่เราต้องการสื่อในรูป โดดเด่นและน่าสนใจ ไม่ใช่ว่าผู้ชมดูรูปถ่ายแล้วไม่รู้ว่าเราถ่ายอะไรมา

ภาพนี้จุดสนใจของผู้เขียนคือนางแบบ เมื่อมีจุดสนใจแล้ว เราก็มองหาสิ่งที่จะทำให้จุดสนใจดูเด่นขึ้นมา รูปนี้ผู้เขียนใช้วิธีถ่ายภาพครึ่งตัว เลือกฉากหลังสีเขียวโทนมืด เพราะนางแบบผิวขาวและใส่ชุดสีขาวมา ถ้าเราเลือกฉากหลังที่สีกลืนกับตัวแบบ นางแบบก็จะกลืนไปกับฉากหลัง จะเห็นว่าการคุมรูรับแสงให้ชัดตื้น ทำให้ฉากหลังเบลอ ก็เป็นอีกจุดหนึ่งที่ทำให้นางแบบเด่นกว่าฉาก อย่างไรก็ตาม เคล็ดลับง่ายๆ คือพยายามเลือกฉากหลังที่ไม่เด่นกว่าตัวแบบ เรียบง่ายแต่ทำให้เห็นจุดสนใจเด่นชัด ตัวอย่างเช่นภาพเรือใบสีขาวบนทะเล คุณผู้อ่านลองจินตนาการ จะเห็นว่าทะเลเป็นฉากหลัง สีครามเหมือนกันหมด ในขณะที่เรือใบสีขาว ถ้าเราโฟกัสไปที่เรือใบ ผู้ชมเห็นภาพก็จะถูกดึงสายตาให้มองไปที่เรือใบโดยอัตโนมัติ{mospagebreak}

การจัดองค์ประกอบภาพด้วยกฏสามส่วน

กฏสามส่วน หลายคนคงเคยได้ยินผ่านหูกันมาบ้าง เป็นหลักการง่ายๆ ในการจัดวางองค์ประกอบภาพให้ดูดี กฎสามส่วนเป็นการกำหนดจุดสนใจของเราให้นำไปวางไว้ที่จุดตัดของเส้นที่ลากแบ่งรูปออกเป็น 3 ส่วน ทั้งแนวตั้งและแนวนอน 

จากรูปตัวอย่าง กล้องดิจิตอลคอมแพคส่วนใหญ่มีฟังก์ชัน Grid Line ให้เราสามารถเปิด (On) หรือปิด (Off) ได้ ซึ่งเป็นเส้นไกด์เหมือนในรูปข้างบน กฎสามส่วนเป็นวิธีง่ายๆ ในการเลือกตำแหน่งเพื่อวางจุดสนใจ ภาพตัวอย่างนี้ผู้เขียนจัดวางจุดสนใจ ซึ่งก็คือเป็ดไว้ที่จุดตัด (จุดสีแดง) ที่มุมขวา โดยมีเป็ดอีกตัวเป็นฉากหลังเพื่อให้รูปสมดุล จึงถูกวางไว้ที่จุดตัดด้านบนของเปดที่เป็นจุดโฟกัสของผู้เขียน

กฎสามส่วน สามารถวางจุดสนใจได้ทั้ง 4 จุดตัด และใช้ได้ทั้งแนวตั้งและภาพแนวนอน ในกรณีถ่ายภาพคนคร็อปเฉพาะใบหน้า คุณผู้อ่านอาจเลือกวางดวงตาของนางแบบให้เป็นจุดสนใจ และจัดวางตามกฎสามส่วนก็จะทำให้ภาพดูน่าสนใจยิ่งขึ้น

ตัวอย่างภาพนี้ จะเห็นว่าฉากหลังรกมาก แต่เราสามารถทำให้ภาพดูดีได้ด้วยการจัดองค์ประกอบภาพ จะเห็นว่าผู้เขียนจัดวางตุ๊กตาเป็นจุดสนใจ (โฟกัสไปที่ตุ๊กตา) จากนั้นจัดวางจุดสนใจไว้บนจุดตัดกฎสามส่วน ที่สำคัญอีกอย่างคือการเลือกสีของฉากหลังที่ไม่กลืนจุดสนใจ ดังนั้นผู้เขียนจึงใช้เวลานิดหน่อยในการขยับกล้องเพื่อมองหามุมที่ฉากหลังไม่กลืนตัวแบบ ซึ่งก็ได้ผ้าม่านสีฟ้าด้านหลังเป็นฉากตัดกับสีชมพูของหัวตุ๊กตา {mospagebreak}

จัดองค์ประกอบภาพแบบสมมาตร

ภาพตัวอย่างแสดงให้เห็นชัดเจนว่าผู้เขียนทำสมมาตรให้กับรูปแบบง่ายๆ ด้วยการแบ่งเฟรมรูปออกเป็นสองส่วน ด้านซ้ายเป็นพื้นสีฟ้า ด้านขวาเป็นพื้นสีเหลือ วางองค์ประกอบของทั้งคู่ให้สมมาตรกัน

ภาพนี้จุดสนใจของผู้เขียนคือรูปปั้นเฝ้าประตู ซึ่งผู้เขียนจัดองค์ประกอบภาพแบบสมมาตร จะเห็นว่าสิ่งที่ทำให้แบบดูเด่นนอกจากภาพที่สมดุลแล้ว ยังมีสีของฉากหลังที่ตัดกับรูปปั้น (ขาวและดำ) ทำให้รูปปั้นไม่โดนกลืนไปกับฉาก

ภาพนี้จุดสนใจอยู่กลางภาพ ผู้เขียนจัดองคืประกอบภาพแบบสมมาตร โดยการวางสัดส่วนของภาพซ้ายและขวาที่ใกล้เคียงกัน มีโคมไฟเหมือนกัน มีต้นไม้เหมือนกัน จุดสนใจถูกวางให้ดูง่ายขึ้นเมื่อฉากหลังเป็นท้องฟ้าสีตัดกับตัวแบบซึ่งเป็นสีโทนเหลืองแดง{mospagebreak}

จุดสนใจ ฉากหน้า และฉากหลัง

สิ่งที่มีผลเป็นอย่างมากที่ทำให้ภาพดูดีหรือดูไม่รู้เรื่องก็คือฉากหลัง คำว่าฉากหลัง (Back ground หรือ BG) คือสิ่งที่อยู่ด้านหลังจุดสนใจ สามารถทำให้ภาพดูเด่นขึ้นและอาจทำให้ภาพดูแย่ลงได้ ขึ้นอยู่กับว่าเราจะเล่นกับฉากหลังได้ดีแค่ไหน

ภาพด้านบน เป็นภาพที่ผู้เขียนถ่ายบริเวณหน้าคอนโด จุดสนใจของผู้เขียนอยู่ที่หยดน้ำ ในขณะที่ด้านหลังเป็นถังน้ำและสิ่งของวางระเกะระกะ ผู้เขียนขยับกล้องหามุม และสุดท้ายก็ได้มุมที่มองเห็นฉากหลังเป็นสีฟ้าตัดกับจุดสนใจ ผู้เขียนยังใช้วิธีการซูมเข้าใกล้หยดน้ำเพื่อบีบมุมมองภาพให้แคบลง (ลองเข้าไปอ่านเรื่องช่วงเลนส์และมุมมองภาพ) และเป้นการเบลอฉากหลังไปในตัว

ภาพนี้ดอกไม้ดูเด่นมาก เพราะสีของดอกไม้เป็นสีชมพู ในขณะที่ฉากหลังเป็นโทนสีเขียวซึ่งตัดกับสีชมพู นอกจากนี้ผู้เขียนยังตั้งใจวางดอกไว้ให้อยู่จุดตัดของกฎสามส่วน และจัดวางตัวดอกไว้ไว้บนพื้นฉากหลังสีดำเพื่อให้ตัวแบบเด่นชัดขึ้น สีดำเป็นสีที่ช่วยทำให้สีสว่างดูสดใสขึ้น

ภาพนี้เป็นภาพที่ผู้เขียนใช้หลักการจัดองค์ประกอบภาพหลายอย่างประกอบเข้าด้วยกัน ได้แก่การวางจุดสนใจ (นางแบบ) ไว้บนจุดตัดกฎสามส่วน นอกจากนี้ยังมีการจัดสมดุลของภาพโดยการแบ่งพื้นที่ครึ่งหนึ่งเป็นพื้นฉากหลังสีเขียว ทำให้ภาพดูสมดุลและฉากสีเขียวยังช่วยทำให้ตัวแบบเด่นขึ้นอีกด้วย ส่วนลายที่ด้านหลังเป็นแสงลอดใบไม้ เกิดขึ้นได้ด้วยการถ่ายภาพซูมหรือช่วงเทเล จะเป็นวงกลมเมื่อค่ารูรับแสงกว้าง และจะเป็นเหลี่ยมเมื่อรูรับแสงแคบ{mospagebreak}

กฎสามส่วนกับการถ่ายภาพพระอาทิตย์ตกดิน ภาพวิวภูเขา ทะเล

การถ่ายภาพทะเล เรามีจุดสนใจคือเส้นขอบฟ้า ท้องฟ้า และทะเล ขึ้นอยู่กับว่าเราต้องการให้อะไรเป็นหลัก จากภาพตัวอย่าง จะเห็นได้ว่าเราสามารถใช้กฎสามส่วนเป็นตัวแบ่งเส้นขอบฟ้าและท้องฟ้า ขึ้นอยู่กับว่าเราต้องการให้พื้นที่ของท้องฟ้าหรือทะเลมากกว่ากัน ด้วยการแบ่งพื้นที่เป็น 1:3 หรือ 2:3 ดังรูป บางจังหวะอาจถ่ายภาพวิวแบบสมมาตร ให้เส้นขอบฟ้าตัดกลางภาพเลยก็ได้ แต่ต้องแน่ใจว่าท้องฟ้าและทะเลสมดุลกันอย่างดี

ภาพนี้จุดสนใจของผมคือนก ภาพนี้ต้องวางองค์ประกอบภาพล่วงหน้า ผมใช้กฎสามส่วนแบ่งท้องฟ้าด้านบนที่เป็นโทนสีฟ้าและพระอาทิตย์ตกดินที่เป็นแสงสีทองไว้ด้านล่าง จากนั้นเฝ้ารอเวลาที่นกบินผ่าน ภาพนี้จำเป็นต้องถ่ายภาพแบบชัดลึก ตั้งรูรับแสงไว้แคบๆ เช่น f8 หรือ f10 เพื่อให้ระยะชัดลึกทั้งภาพ ในขณะที่ต้องการหยุดนกที่บินให้นิ่ง ไม่เบลอ ดังนั้นความเร็วชัตเตอร์อย่างน้อยก็ไม่ต่ำกว่า 1/250 วินาที (ขึ้นอยู่กับนกว่าบินเร็วหรือช้า)

เป็นไงบ้างครับ ก็พอหอมปากหอมคอ ผู้เขียนเชื่อว่าหากคุณผู้อ่าน ตั้งใจอ่านมาจนถึงบรรทัดนี้ได้ นั่นหมายความว่าคุณผู้อ่านได้ซึมซับวิธีการจัดองค์ประกอบภาพไปบ้างแล้ว ที่เหลือก็แค่เดินออกไปและทดลอง เทคนิคการถ่ายภาพยังมีอีกมากมาย แต่ไม่ว่าจะถ่ายภาพอะไรก็ตาม หากจัดองค์ประกอบภาพดีก็มีชัยไปกว่าครึ่งครับ

สุดท้ายนี้ก็ขอสวัสดีปีใหม่ และขอให้ท่านผู้อ่านเดินทางปลอดภัย สุขภาพแข็งแรง เที่ยวให้สนุก ถ่ายภาพมาโพสให้ดูในกะทู้กันด้วยนะครับ สวัสดีครับ _/\_